Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm lây từ người sang người có thể phát triển thành dịch tay chân miệng do virus đường ruột gây ra. Nguyên nhân gây bệnh do hai nhóm tác nhân Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Bệnh biểu hiện chính là tổn thương da, niêm mạc dưới dạng phỏng nước tập trung ỏe niêm mạc miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông, gối. Bệnh tay chân miệng cho đến nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Bệnh tay chân miệng là bệnh lưu hành quanh năm lây truyền qua đường tiêu hóa và gặp ở hầu hết tất cả các tỉnh, thành phố, thường ghi nhận số mắc gia tăng vào khoảng thời gian từ tháng 3-5 và tháng 9-10 hàng năm. Trẻ dễ bị nhiễm bệnh do liên quan đến thực hành vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường không đảm bảo. Để chủ động trong công tác phòng chống bệnh tay chân miệng cần nhận biết các dấu hiệu cụ thể như sau:
1. Bệnh Tay - chân - miệng là gì?
Tay - chân - miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính ở trẻ em. Bệnh lây theo đường tiêu hoá và dễ phát triển thành dịch. Bệnh do vi rút gây ra, hiện chưa có vắc xin phòng bệnh và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.
2. Ai có thể mắc bệnh Tay - chân - miệng? Bệnh Tay - chân - miệng thường gặp ở trẻ em, nhất là trẻ dưới 5 tuổi.
- Bệnh tay chân miệng ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm do virus thuộc nhóm Enterovirrus gây ra được xem là thể bệnh nhẹ, có khả năng tự khỏi và ít biến chứng. Bệnh nhân sẽ hồi phục sớm trong vòng 7 – 10 ngày mà không cần điều trị;
- Ở Việt Nam năm 2023, theo các chuyên gia của Bộ Y tế, đã ghi nhận có tới 20 – 30% trường hợp bệnh tay chân miệng do chủng virus EV71;
- Bệnh xuất hiện quanh năm nhưng đặc biệt tăng cao vào tháng 2- 4 và tháng 9-10. Trẻ dễ bị nhiễm bệnh nếu tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, nước bọt, chất dịch từ các nốt phỏng, phân, chất nôn của người bệnh
3. Những biểu hiện chỉnh của bệnh Tay - chân - miệng? Bệnh biểu hiện ban đầu bàng sốt nhẹ, chán ăn, mệt mỏi, đau họng, nổi phỏng (bóng) nước. Phỏng (bóng) nước trong miệng thường thấy ở lợi, lưõi và mặt trong của má. Ban đầu là những chấm đỏ xuất hiện 1 - 2 ngày sau khi sốt, tiến triển thành phỏng (bóng) nước vỡ ra thành vết loét. Phỏng (bóng) nước cũng xuất hiện ở da, thường thấy ở lòng bàn tay, lòng bàn chân...
Triệu chứng nhận biết
* Có 3 giai đoạn phát triển của bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ mà hầu như ca bệnh nào cũng sẽ phải trải qua:
- Thể không điển hình, hay giai đoạn lâm sàng khi trẻ có dấu hiệu phát ban, loét miệng nhưng không rõ ràng, rất khó xác định được bệnh.
- Thể cấp tính có bốn giai đoạn điển hình, kéo dài từ 3 đến 10 ngày:
+ Giai đoạn ủ bệnh (3-7 ngày): Thường không có triệu chứng gì;
+ Giai đoạn khởi phát (từ 1-2 ngày): Với các triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng, biếng ăn, tiêu chảy vài lần trong ngày, nổi phỏng (bóng) nước;
+ Giai đoạn bệnh toàn phát kéo dài từ 3 đến 10 ngày: Trẻ bị loét miệng vết loét phát triển đến đường kính 2-3 mm ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi. Ngoài ra, nốt phỏng nước cũng xuất hiện ở da, thường thấy ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông,…Các vết phát ban lan rộng và để lại vết thâm. Trẻ bị sốt nhẹ, nôn ói và có nguy cơ biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp. Trẻ sẽ tự khỏi sau 3 đến 5 ngày nếu là bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ do vi-rút coxsackievirus A16;
- Thể tối cấp: Bệnh dẫn đến suy tuần hoàn, suy hô hấp, hôn mê co giật dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện và điều trị sớm xử trị kịp thời. Thể bệnh này thường xuất phát do virus EV71.
Dấu hiệu trẻ bị bệnh tay chân miệng ở giai đoạn nặng cần nhập viện
* Quấy khóc liên tục kéo dài;
* Sốt cao liên tục không hạ;
* Hay giật mình;
Bệnh Tay chân miệng ở trẻ có thể khỏi hoàn toàn mà không để lại di chứng. Tuy nhiên cha mẹ cần theo dõi, chăm sóc trẻ bị tay chân miệng cẩn thận để phòng ngừa biến chứng. Ngay khi phát hiện trẻ có các dấu hiệu bất thường, cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra và xử lý
4. Bệnh Tay - chân - miệng lây truyền như thể nào? Bệnh lây trực tiếp từ người sang người:
- Qua trực tiếp với phân, dịch tiết mũi họng, phỏng (bóng nước bị vỡ).
- Qua tiếp xúc giữa trẻ em với nhau hoặc tiếp súc với đồ chơi, bàn ghế, sàn nhà... bị nhiễm vi rút.
- Qua đường tiêu hóa do ăn uổng phải thực phẩm chứa vi rút.
5. Cách phòng bệnh:
Hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh Tay - chân - miệng mọi người cân thực hiện tốt các biện pháp sau:
- Rửa tay cho trẻ nhiều lần trong ngày bằng xà phòng và nước sạch nhất là trước khi ăn và sau khi vệ sinh.
- Người chăm sóc trẻ cũng cần rửa tay nhiều lần nhất là khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn và sau khi vệ sinh cho trẻ.
- Không cho trẻ mút tay hoặc đưa đồ chơi lên miệng.
- Cho trẻ ăn chín uống chín, dùng riêng thìa, bát.
- Thu gom, xử lý phân và chất thải của trẻ.
- Thường xuyên vệ sinh sàn nhà, đồ chơi, vận dụng của trẻ bằng xà phòng hoặc nước sát khuẩn.
6. Nên làm gì khi trẻ bị mắc bệnh?
- Khi thấy trẻ sốt và xuẩt hiện nốt phỏng ở lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc niêm mạc miệng, cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế.
- Khi trẻ bị bệnh phải cho trẻ nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác.
- Không làm vỡ các nốt phỏng để tránh nhiễm trùng và lây lan bệnh.
- Hạn chế vận động, tăng cường dinh dưỡng, cho trẻ ăn thức ăn lỏng mềm như cháo, súp.
Nếu nghi ngờ mắc bệnh hãy liên hệ với cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và điều trị kịp thời.